اختصاص یارانه به تولید کالاهای اساسی، تعیین قیمت مصوب و اختصاص ارز ترجیحی به تولید در این بخش، اقداماتی است که معمولاً بهصورت موقت و در شرایط اضطراری برای حمایت از تولید و مصرفکننده انجام میشود. اما در ایران این سیاستها بیش از ۳۰ سال ادامه یافت. با تصمیم جدید دولت، این یارانهها به جای تولید و واردات، مستقیماً به زنجیره نهایی یعنی مصرفکنندگان اختصاص یافته و برای تمامی دهکها کالابرگ در نظر گرفته شده است. وزارت رفاه اعلام کرده که تا پایان روز اول بهمن، ۷۲ میلیون نفر از این طرح استفاده کردهاند و خریدهای انجامشده به ارزش ۶۷ هزار میلیارد تومان رسیده است.
اختصاص ارز ترجیحی به واردات کالاهای اساسی یا مواد اولیه تولید، تنها یکی از روشهای اعطای یارانه است. در این روش، یارانه به جای مصرفکننده نهایی، در اختیار واردکننده قرار میگیرد تا کالا با هزینه پایین وارد و با قیمت مناسب در اختیار مردم قرار گیرد. ایران یکی از کشورهایی است که بیشترین یارانه را به مردم اختصاص میدهد و وجود نظام توزیع عادلانه یارانه اهمیت بالایی دارد تا از انحراف منابع جلوگیری شود. تفاوت قیمت شدید بین بازار آزاد و کالاهای یارانهای باعث شکلگیری فساد، صفهای طولانی و امضاهای طلایی شده بود؛ امضاهایی که قدرت تصمیمگیری سلیقهای و فساد در سیستم را افزایش میدادند. حذف امضاهای طلایی، کاهش رانت واردات، افزایش رقابتپذیری تولید داخلی و کاهش نااطمینانی در فضای کسبوکار، از جمله دستاوردهای حذف ارز چندنرخی است.
طرح کالابرگ الکترونیکی، یارانهها را به مصرفکننده نهایی منتقل کرده و باعث شده منابع حمایتی به شکل هدفمند به دست خانوارها برسد. نزدیک به ۸۰ میلیون نفر تحت پوشش این طرح قرار دارند و هر ماه یک میلیون تومان اعتبار خرید دریافت میکنند. آمارها نشان میدهد که تا ابتدای بهمن، ۷۲ میلیون نفر خرید انجام دادهاند و رقم ۶۷ هزار میلیارد تومان نیز در حال افزایش است. بیشترین میزان استفاده از کالابرگ به ترتیب در استانهای سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، آذربایجان غربی، کردستان، چهارمحال و بختیاری و ایلام با بیش از ۹۷ درصد بوده و کمترین میزان استفاده مربوط به استان تهران با ۸۴ درصد است.
اختصاص اعتبار ماهانه به خانوارها امکان برنامهریزی بهتر مصرف کالاهای اساسی و کاهش شوکهای قیمتی را فراهم کرده است. حذف ارز ترجیحی و کاهش فاصله قیمتی بازار رسمی و آزاد، زمینه شکلگیری امضاهای طلایی را محدود و شفافیت را در نظام توزیع افزایش داده است. استمرار تأمین کالاهای اساسی، نظارت مستمر و اجرای دقیق مصوبات، نشان میدهد دولت به دنبال تثبیت و تکمیل اثرگذاری طرح کالابرگ الکترونیکی است. این طرح میتواند هم در حفظ قدرت خرید مردم و هم در بازگرداندن آرامش به بازار کالاهای اساسی نقشآفرینی کند.
